Yûnus Emre'den İki Dize ve Yûnus'ta İmge

Çözümlemelerimize, tasavvuf şiirimizin önde gelen ozanlarından Yunus Emre'nin şu iki dizesi ile başlayalım:

"Yeşil ton geydi ağaçlar pervâz urup uçar kuşlar
Nefesin canlar bağışlar söyle bülbülcüğüm söyle."

Tasavvuf şiirinde, ağır bir dil, halkın anlayamayacağı yüksek sınıfın kullandığı Arapça, Farsça sözcüklerle bezenmiş bir anlatım görmeyiz; çünkü tasavvuf ozanı aynı zamanda bir dervişdir, gezgindir (Seyyah). Müridi olduğu dergahtaki şeyhinden, hocasından el aldığı andan sonra artık onun kendi iç ve dış dünyası başlar. Böylece yaşadığı toprakları karış karış gezmeye koyulur. Asıl amacı iç dünyasında "Tanrı"ya ulaşmak, onu yaşamak, içselleştirmektir. Dünyalık amacı ise, vardığı her yerde, her noktada insanlara doğru yolu, iyiliği, insanlığı, temizliği ve doğru inancı anlatabilmek, gösterebilmektir. İşte özellikle de bu nedenle, doğrudan halkın konuştuğu, anladığı dil ile yazmışlardır şiirlerini. 

Yunus'un "Bülbül" temasından yola çıktığı şiirin okuduğumuz bu iki dizesinde de, "Ağaçların yeşil ton (elbise,giysi) giymesi"nden, "Kuşların kanat açıp uçması"ndan söz edilmiş. 

Ağaçların giydiği yeşil giysi, zihnimizde, ağaçların yeşillendiğini, dolayısıyla, kıştan bahara geçildiği imgesini canlandırıyor. Kışın yaprakları dökülmüş, çıplak dalları görünen ağaçlar, baharın gelmesiyle birlikte yapraklanıyor, canlanıyorlar. 

Baharın gelmesiyle ağaçlardan ağaçlara kanat açıp uçuşan kuşların kanat sesleri, cıvıltıları da zihnimizde hem ses duyumuza; hem de onların bir daldan bir dala geçişini izlemek, sürüler oluşturup dans etmelerini izlemek de görme duyumuza etki eden bir imge olarak yer bulmakta. 

Ancak, burada dizelerdeki imgeleri belirtirken, nesnelerin ya da varlıkların giydiği "ton"un tasavvuftaki yerini de atlamamamız gerekir; çünkü tasavvufta ton (don) giymek,varlıkların biçim değiştirmesi, doğanın, dünyanın, insanın geçirdiği değişimi vurgulayan önemli bir anlatımdır. Dizede renk verdiğimiz ton sözcüğüne tıklayarak, bu konuda Kevser Yeşiltaş'ın yazdığı derinlikli bir yazıya ulaşabilirsiniz.